Vištal viš O. Tynęs.
Litlu eftir heimkomu O. Tynęs, fór sį er žetta skrifar til hans til žess aš fį hjį honum żmsar fréttir frį Noregi. Tók hann vel ķ žaš og fer hér į eftir įgrip af žvķ vištali.
*Hvaš er aš frétta af norsku sķldveišaskipunum? Er śtlit fyrir aš žau komi hingaš ķ sumar?
**Um žaš atriši hefi ég bęši illt og lķtiš aš segja. Skilyrši žau, sem Englendingar settu Noršmönnum hér aš lśtandi, voru žannig, aš alveg ómögulegt var aš ganga aš žeim. Žeir settu t.d. upp aš hvert einasta skip, fiskiskip jafnt sem flutningaskip, kęmi viš ķ enskri höfn į leiš hingaš til Ķsland, hvort sem žau hefšu nokkurn flutning eša ekki, svo og aš Noršmenn yršu aš selja žeim sķldina og flytja hana sjįlfir til Englands, ennfremur aš öll fiskiskipin kęmu viš i enskri höfn į heimleiš, aš endašri vertķš.
Žessi skilyrši töldu Noršmenn alveg óašgengileg, žar sem jafn mikil hętta er aš fara til Englands meš sķld, eins og nś er og žar sem strķšsvįtryggingarfélögin eru farin aš taka svo hįtt gjald af skipum žeim, sem fara inn į ófrišarsvęšiš. Žaš er žvķ alveg įreišanlegt aš ekkert einasta norskt fiskiskip kemur hingaš ķ sumar.
*En eftir strķšiš? Ętli jafnmargir Noršmenn komi žį ekki hingaš eins og įšur?
**Eftir strķšiš koma Noršmenn įreišanlega til Ķslands til sķldveiša eins og įšur hvort žeir koma ašallega til Siglufjaršar eins og veriš hefir, er ekki vķst. žeir eru farnir aš hugsa um ašra staši hér į landi sem jafngóšir viršast Siglufirši, - eša alt aš žvķ, - og mį žar nefna Ingólfsfjörš.
Mér er kunnugt um aš žangaš ętla sér margir Noršmenn aš strķšinu loknu, og nśna liggja ķ Kristjanķu fullgeršar vélar ķ bręšsluverksmišju jafnstóra Evangers-verksmišjunni, sem į aš setja upp į Ingólfsfirši, og vélar ķ ašra verksmišju eru pantašar nś žegar og eiga žęr aš vera fullgeršar ķ įrslok 1918. žeir sem ętla aš setja upp verksmišjur žessa, ętla einnig aš hafa hér selveišistöš, žvķ tiltölulega stutt er žašan fram ķ Gręnlandshaf, og žar eru selirnir mikiš veiddir.
Žaš er žvķ įreišanlega röng hugmynd sem sumir viršast hafa hér, sem sé sś, aš žaš sé óhętt aš vera kröfuharšur viš Noršmennina, žvķ žeir séu neyddir til aš koma hingaš hvort sem er. Vöxtur og velmegun Siglufjaršar og Siglfiršinga, er of mikiš Noršmönnum aš žakka til žess, aš rétt sé aš žeir séu fęldir burtu héšan. Žaš munu Siglfiršingar finna betur žegar meiri hluti norsku sķldarskipanna er farinn aš halda til annarstašar.
*Hvaš gjöra nś skip žau sem hingaš hafa komiš?
**Žau gjöra ekki neitt, liggja flest inni į höfnum. Ķ Aalesund liggja nś t. d. 122 gufuskip og um 600 mótorskip og bįtar, og hefir mönnunum veriš sagt upp af žeim öllum. Mörg af žessum skipum hafa veriš hér į sumrin. Annars hefir gengiš illa aš gera śt skip ķ Noregi, vantaš bęši kol og salt.
Ķ vor kom t.d. sķldarhlaup viš Noreg, var žaš stór sķld, nęrri žvķ eins stór og ķslenska sķldin, feit og digur en žó alveg įtulaus. Tiltölulega fį skip gįtu sinnt henni, en žau fįu, veiddu vel. T. d. "Balden", sem hér hefir veriš, veiddi ķ jśnķmįnuši fyrir 100 žśsund kr. af žessari sķld. Žessi sķldartegund hefir ekki veišst viš Noreg sķšan fyrir 40 įrum.
*Hvernig er śtlitiš yfirleitt, ķ Noregi?.
**Śtlitiš er yfirleitt mjög slęmt mikiš verra en hér. Uppskeruhorfur voru žó góšar, nema hvaš alt var seinna en vanalega, vegna kuldanna ķ vor. Dżrtķš er žar mikil og margar vörur nęr ófįanlegar. Frakt į kolum, milli Englands og Noregs er nś 250 til 300 kr. į smįlest, en verš į žeim ķ smįsölu er 30 kr. fyrir 100 litra eša 375 kr. smįlestin, en vķšast hvar eru žau žó ófįanleg.
Į rafljósastöšinni ķ Aalesund - er brennt koltjöru ķ staš kola og reynist žaš heldur vel. Yfir 1 miljón tunnur af sķld eiga Englendingar, liggjandi ķ Noregi sem žeir hafa ekki enn fengiš flutta į milli vegna skipa leysis. -
En žó munu įstęšurnar vera enn verri ķ Svķžjóš. t. d. Hafa 42 žśsund verkamenn frį Svķžjóš komiš til Noregs til aš leita sér atvinnu. Er orsök žess ašallega talin sś, aš žar hefir išnašur stöšvast allmikiš, vegna hrįefnaskorts, og svo munu žeir vera enn ver staddir hvaš matarforša snertir, heldur en Noršmenn.
*En er nokkurt śtlit, fyrir aš Noršmenn lendi sjįlfir ķ ófrišinum?
**Jį. Sannleikurinn er sį, aš žeir hafa aldrei stašiš jafn nęrri žvķ, aš fara ķ ófrišinn eins og nśna, og ber margt til žess. Sķšan strķšiš hófst hafa Noršmenn misst 596 skip, žar af yfir 500 gufuskip, og 1100 norskir menn hafa žar lįtiš lķfiš.
Skip žessi hafa öll veriš hlašin żmiskonar varningi, żmist til Noregs eša žašan. Nżlega sendi ég skip į staš til Siglufjaršar meš 700 smįlestir af salti 400 smįlestir af kolum og um 4000 tómar tunnur. Žaš var skotiš ķ kaf nįlęgt Orkneyjum, en mennirnir björgušust žó af žvķ.
Daglega koma fregnir um nišurskotin skip, og suma daga um mörg. Žetta geta Noršmenn varla žolaš lengur. Og svo žegar žar viš bętist aš Žjóšverjar taka skip sem eru į siglingu mešfram ströndum landsins, innan landhelgi, og fara meš žau til Žżskalands, og slį eign sinni į žau, žį er ešlilegt aš žolinmęšin minnki.
Sem dęmi uppį žetta mį nefna aš nżlega var gufuskipiš "Thurun," alveg nżbyggt skip sem kostaši 3 miljónir króna, į leiš frį Kristjanķu noršur til Finnmarken meš hey og fóšurmjöl, og var žaš innan landhelgi. Žį kom aš žvķ žżskt herskip og skipaši žeim aš fylgja sér eftir, en skipsmenn, sem vissu aš žeir voru ķ landhelgi neitušu aš hlżša žessu.
Tóku žeir žżsku žį viš stjórn skipsins meš valdi og fluttu žaš til Žżskalands. Mönnunum af "Thurun" var sķšan stefnt fyrir herrétt, fyrir žaš aš hafa neitaš aš hlżša skipunum Žjóšverja, en sķšar var žeim žó sleppt, nema skipstjóra og stżrimönnum, žeim var haldiš eftir.
Skipiš sjįlft var einnig tekiš. Eftir žvķ sem mér virtist voru Noršmenn, žegar ég fór žašan, mjög nęrri žvķ aš sitja ekki lengur hlutlausir, og horfa į skip sķn eyšilögš og menn sķna drepna og eftir aš skotfęra birgšir Žjóšverja fundust ķ Kristjanķu eru enn meiri lķkur til frišslita.
Ég get žvķ bśist viš aš į hverri stundu komi frétt um žaš aš Noršmenn séu farnir ķ strķšiš.
Žegar hér var komiš vištalinu, snérist tališ aš Siglufirši aftur, og żmsu hér heima. Spurši hann mešal annars hvernig fyrirtękiš , žetta, prentsmišjan og blašiš bęri sig, og hvernig gengi meš hlutafé. Og er hann hafši fengiš žaš svar, aš rekstur blašsins og prentsmišjunnar myndi koma til aš bera sig, aš žvķ leiti sem séš yrši, en aš nokkurt hlutafé vantaši enn til žess, aš fengiš vęri fyrir öllum įhöldum, sagšist hann skyldi leggja 100 kr, ķ fyrirtękiš. Žessa er hér getiš žvķ fremur, sem hann var įšur einn af hęstu hluthöfunum.
F.
Hér "Tynes" kallašur Tynęs, en seinni ęviįr hans var hann ętķš skrifašur og kallašur Tynes |
