|
Siglufjörður.
Fyrirfarandi ár hafa mátt heita kyrrstöðuár hér norðanlands, að vísu
hefir landbúnaðurinn þokað fremur áfram og túnrækt víða verið aukin.
Sjávarútvegurinn hefir og heldur aukist og lagast að því leyti, að
útgerðamenn og fiskimenn eru betur og betur að læra að hagnýta sér
vélabátana, sem keyptir voru fyrir nokkrum árum. Vöruvöndun hefir og
tekið nokkrum framförum einkum á fiski og kjöti.
Hvergi hér norðan lands er þó framfaravísinn jafn auðsær
og á Siglufirði. auk þeirra bráðu framfara, sem kauptúnið tók þar, er
hin mikla síldveiði hófst þar á sumrin fyrir nokkrum árum, eru einmitt
nú á þessu ári að rísa þar upp meiriháttar atvinnu og
framleiðslufyrirtæki, sem geta haft mikil áhrif fyrir fjörðinn og allan
Norðlendingafjórðung, ef þau fá staðið og svara kostnaði.
Siglufjörður hefir lengi verið bezta hákarlastöð
landsins, og er sú einasta, þaðan sem sá útvegur er rekinn með nokkrum
þrótti, þar var sett upp gufubræðsla í vor fyrir hákarlalifur, og er það
framför í vöruvöndunaráttina, enda fæst með því ódýrari bræðsla. En
Siglufjörður liggur jafnhliða ágætlega fyrir þorskaveiði á sumrum, besta
höfn er þar fyrir vélabáta og skemmra að fara þaðan á djúpmið en úr
veiðistöðvunum við Eyjafjörð. Nú í vor hafa sótt þaðan 22 mótorbátar, og
hafa fengið til jafnaðar síðan 12. þ.m. undir 20 skip pund hver bátur.
Auk þess hafa haldið þar til í vor 5 mótorskip, sem fiskað er frá á
svonefndar “doríur”.
Þrjár fastar verzlanir eru nú á Siglufirði, og fleiri á
sumrum, því að þar eru tvær eða þrjár selstöðuverzlanir frá Akureyri,
sem lokaðar eru á vetrum.
Það sem þó á þessu vori mest þykir horfa til framfara
þar í firðinum, er að farið er að reisa þar verksmiðju mikla, til þess
að vinna lýsi og fóðurmjöl og áburðarefni úr síld svo og að vinna mjöl
úr þorskhausum og dálkum. Er verið að byggja verksmiðjuhúsið austan
megin fjarðarins, inn og yfir af Siglufjarðareyri, sem kauptúnið stendur
á. Húsið er 50 álnir á lengd og 20 álnir á breidd, tvílyft með háu
porti. Á verksmiðja þessi að vera hin fullkomnasta og mun kosta fram
undir hálfa miljón króna með öllum útbúnaði.
Evanger heitir sá er fyrir þessu fyrirtæki stendur, og
er ungur Norðmaður. Alt féð sem til þessa verður varið er frá útlöndum
og standa Norðmenn fyrir þessari verksmiðjustofnun. Tefja mun það fyrir
að verksmiðja þessi verði fullger og geti tekið til starfa, að skip sem
hafði efni til hennar fórst í hafísnum fyrir Austurlandi í vor, svo
fórst og sumt efni til hennar með “Fanney” á dögunum.
Það má geta nærri að slík verksmiðja og hér er stofnað til veitir mikla
atvinnu og verzlun á Siglufirði, ef hún fær nóg að gera, sem varla er
hætt við öðru mikinn hluta sumarsins meðan síldveiðin er mest fyrir
Norðurlandi. Það eru um 400 tunnur af síld, sem slík verksmiðja getur
tekið við á morgnana og skilað aftur að kvöldi, sem lýsi í tunnum og
þurrkuðu fóðurmjöli í pokum.
Sá sem þetta skrifar átti nýlega tal við herra Evanger
um þetta fyrirtæki, og var hann hinn vonbezti um að það mundi heppnast
vel. Ég spurði hann hvort hann mundi eigi reyna við hákarlinn þeirra
Siglfirðinganna að vinna úr honum fóðurmjöl. Kvaðst hann hafa hug á því,
en verkfæri til þess væru dýr. Hann hélt að lítil feiti væri í
hákarlakjötinu, en næringarefni, sem væri milli fisks og kjöts, byggði
hann þetta álit sitt á lauslegri rannsókn.
Norskur síldarútvegsmaður, Bakkevig að nafni, sem um
nokkur ár hefir rekið síldveiði af Siglufirði er og að setja upp litla
síldarvinnsluverksmiðju í húsum sínum í kauptúninu, á hún að vera svo
fullkomin, að hún geti bæði fengið hreint lýsi úr síldinni og þurrkað
hana svo og gert hana að fóðurmjöli. Verkstjóri hans sagði mér, að í
þeirri verksmiðju mundi mega vinna úr 60 tn. á dag. Sagði hann að
vandameira væri að vinna úr nýrri síld en saltaðri.
Auk þessara tveggja verksmiðja til síldarvinnslu, sem hér
er skýrt frá, er norskt félag með peningum frá Bergen, að setja upp
síldarvinnsluverksmiðju mikla í stóru skipi, sem ættar að taka móti
síldinni hjá veiðiskipunum út á hafi og vinna hana þar. Danskt félag er
og að koma upp slíkri fljótandi verksmiðju, en í miklu minni stíl.
Norðmenn segja að það sé enginn vandi að fá markað erlendis fyrir
síldarfóðurmjöl og áburðarmjöl. En þá kemur jafnframt til álita, hvort
vér Íslendingar mundum eigi hafa hag af því að kaupa þessa vöru. Það er
eigi lítið, sem keypt er af kornvöru til gripafóðurs hér á landi, og það
verður hér dýrara en erlendis sakir flutnings.
Síldarfóðurmjöl, sem framleitt væri hér á landi ætti
fremur að verða ódýrara hér norðanlands en erlendis. Sé þessi vara
eftirsótt erlendis ætti hún að geta orðið notadrjúg hér, þar sem alt
kraftfóður handa búfé er innflutt, og hér því dýrara en erlendis, nema
ef til vill hvalmjöl, en kraftfóður telja margir nauðsynlegt handa
gripum einkum með léttu eða hröktu heyi.
Þessar verksmiðjustofnanir gera því fyrst og fremst það
gagn, að innleiða framleiðslu á útgengilegum varningi, sem unnin er úr
hrávöru, sem venjulegast er verðlítil og oft og einatt verðlaus (því
slíkar verksmiðjur geta unnið úr síldinni, þótt hún sé eigi hæf til
útflutnings), og í öðru lagi að framleiða vörur, sem allar líkur eru til
að verði nothæfar og notadrjúgar í landinu til eflingar
kvikfjárræktinni.
Sama er að segja um áburðarefnið, sem verksmiðjur þessar
ætla að framleiða, líklega mest úr fiskbeinum, það er eigi ólíklegt að
nokkuð yrði notað af því hér á landi, og sumir fengju það til að létta
fyrir sér grasrækt og garðrækt. Borgi það sig fyrir Norðmenn að kaupa
slík áburðarefni til jarðyrkju, á það eins að geta borgað sig fyrir
Íslendinga þegar þá skortir áburð.
Það er rúmgott kaupstaðarstæði á Siglufjarðareyri og
fallegt þar á sumrum, en á einu hefir þar verið tilfinnanlegur, skortur,
á góðu neyzluvatni. Nú eru þeir að leggja vandaða vatnsleiðslu ofan úr
fjalli, sem áætlað er að kosti 12000 kr taka þeir vatnið úr
uppsprettulynd er aldrei þrýtur. Er hetta hið þarfasta fyrirtæki fyrir
kauptúnið og auðsær hagnaður að selja þeim mörgu skipum vatn, sem þar
koma eða hafast við á sumrum.
Landbúnaður og túnrækt hefir litlum framförum tekið á
Siglufirði, hugir fjarðarbúa hafa stefnt út á sjóinn. Sauðfé er vænt í
firðinum og sumstaðar létt á fóðrum t.d. á Siglunesi. Mjólk er dýr á
Siglufirði og fæst eigi, þegar þar ofan á hefir nú bæzt skortur á góðu
vatni, þarf engan að undra, þótt Siglfirðingar og aðrir er þar vinna á
sumrum, oft nótt og dag, erfiða vinnu við síldina, drekki drjúgum hið
ljúffenga norska öl, sem hægt er einhvernvegin að fá þar á sumrum, þykir
það bæði hressandi og svalandi, og svo úr garði gert að það skemmist
ekki þótt geymt sé í vikur og mánuði, eins og nauðsynlegt er.
Bót er það í máli að vatnsleiðslan kemst á í sumar, ef
aðflutningsbannið færi að amast við ölinu þeirra fyrir þá einu sök, að
það skemmist eigi, þótt það geymist nokkrar vikur.
|
